یا همه، یا هیچ

تحمل کردن آسان است، اما اگر همه را بپذیری. همه را یا هیچکدام. اگر دو را برداری یا سه را از سلسله اعداد، می‌بینی که نمی‌شود، به هم می‌خورد، باید قید همه را بزنی، از خیر تمامش بگذری. وقتی می‌خواند، از بر یا از روی کتاب جلد چرمی‌اش، یا حتی وقتی یاد می‌گیری که در یک مجموعه، در یک کل بنظام، باید با پشت دست خاک در گور ریخت، یا باطن قدم‌های محتضر را رو به قبله قرار بدهی و یس والقرآن الحکیم فراموش می‌کنی که نیست، که دیگر از اینکه سر وعده حاضر نشده‌ای گله‌ای نخواهد داشت. میان تو که هستی و او که فلان بن فلان شده است، فاصله‌ای هست، فاصله کلماتی به لسان عرب، یا آداب دفن میت، و همین حایل، قرائت درست تلقین، سه بار، است که تو را از معلق بودن میان هست و نیست می‌رهاند. فقط مسأله ایمان آوردن نیست، ایمان به چشم‌های ناظر، یا به مرسل و سلسله ائمه، مسأله همه نظام مطرح است، همه آنچه سنت است، واجب است، یا مستحب، یا احوط. فاصله میان نفی یکی از این آداب تا نفی خدا فقط یک قدم است. کافی است که تو یکی را نپذیری تا به نفی همه ارکان برسی، به نفی همه سلسله مراتب. یا همه، یا هیچ.

بره گمشده راعی - هوشنگ گلشیری